Vragen die gezien de hoge opkomst (170 deelnemers) kennelijk bij veel mensen leven. Na de interessante presentaties werd er dan ook nog lang en geanimeerd nagepraat in de hal van het gebouw aan het Crommelinplein in Delft.

Voormalig Robeco-topman en hoogleraar Jaap van Duijn ging in op de kredietcrisis en de veranderende economische verhoudingen in de wereld. Voorzitter Bas Verkerk van de Kennisalliantie, haakte daarop in door erop te wijzen dat kennis een nóg belangrijker bestanddeel van de Zuid-Hollandse economie wordt. Vervolgens sloot Kennisalliantie-directeur Nico van Buren af met voorbeelden van hoe organiserend vermogen kan resulteren in de vereiste samenwerking en daadkracht om innovatie tot stand te brengen.

Nog jaren kwakkelen

“Hoe staat de wereldeconomie er voor? Een beetje beter dan een jaar geleden, maar het schiet nog niet heel erg op.” Jaap van Duijn schetste een helder beeld: het economisch herstel voltrekt zich in eerste instantie net zo snel als de crisis eind 2008 toesloeg, maar daarna wordt het jaren kwakkelen. Daarin ziet hij overeenkomsten met de oliecrisis uit 1974 en de periode erna.

‘Worteltekenherstel’ noemt Van Duijn het, naar de vorm van de grafiek: eerst de V van een scherpe daling en een even vlot herstel, daarna een licht schommelende horizontale lijn van economische groei die maar niet doorzet. Dat is een bekende reactie: het is het gevolg van de overheid die zwaar moet bezuinigen nadat veel geld in de economie is gepompt om de crisis te bestrijden. Zoals bekend zoeken werkgroepen van topambtenaren naar manieren om structureel 35 miljard euro per jaar te snijden. “De opluchting van het eerste herstel is voorbij. Nu komt de onzekerheid: hoe ontwikkelt de economie zich verder?”

Het positieve effect van de weer toenemende particuliere bestedingen zal geneutraliseerd worden gemaakt door de bezuinigingen. Dat is een rem op de groei. “We gaan jaren van gekwakkel tegemoet.” Van Duijn schat vier tot zes jaar.

Kantelende krachtverhoudingen

De crisis heeft de wereldwijd kantelende economische krachtsverhoudingen eens te meer blootgelegd, zo maakten de cijfers en grafieken van Jaap van Duijn duidelijk. Tegenover landen die rond de 4 procent krimp voor de kiezen kregen in 2009 (zoals Nederland), waren er ook die gewoon doorgroeiden. Zoals China met 8 procent. “Maar ook Australië had – voor de derde keer op rij – geen last van de wereldwijde recessie”, aldus de econoom. “In Sydney loopt men opgewekt de toekomst tegemoet.”

De opkomende landen – waaronder China, India en Brazilië – groeien harder dan de rijke westerse landen en Japan. “Vooral Europa raakt steeds meer achterop. Ook bij de VS. We hebben minder dynamiek. De Amerikanen pakken hun boel sneller op, terwijl wij langer blijven doortobben.” Het marktaandeel dat Europa had in de wereldhandel schommelde altijd rond de 22, 23 procent, maar het daalt de laatste jaren en komt volgend jaar uit rond de 16 procent.

Kennis wordt nóg belangrijker

Volgens voorzitter Bas Verkerk van de Kennisalliantie is het besef van de zich aandienende nieuwe (economische) wereldorde nog niet goed doorgedrongen tot bestuurders en ondernemers in Nederland. Dat president Obama tijdens de milieuconferentie in Kopenhagen een deal probeerde te sluiten met Brazilië, India en China zonder Europa daarbij te betrekken, was wat dat betreft veelzeggend.

Nederland zal zich moeten wapenen door zich nog meer als kenniseconomie te ontwikkelen – en dat geldt ook beslist voor Zuid-Holland, legde Verkerk uit. “De komende twintig jaar zullen steeds meer mensen hier hun geld verdienen in kennisgerelateerde beroepen.”

“We moeten goed kijken naar de terreinen waarop we goed zijn. Daar liggen nieuwe kansen, ook met de nieuwe verhoudingen in de wereldeconomie.” Speerpunten zijn dan de al eerder vastgestelde sectoren: glastuinbouw, het haven- en industriecomplex, vrede, recht en veiligheid en health & life sciences.

Verkerk voorziet dat het beleid de komende jaren sterker geografisch en bestuurlijk georganiseerd zal worden. “Als Kennisalliantie zullen we daarop inspelen. Of en hoe het economisch herstel doorzet hangt in belangrijke mate af van de wereldeconomie. Maar we kunnen ook zelf veel doen.” Dat geldt voor het bedrijfsleven, de onderzoeksinstanties, overheden en onderwijsinstellingen. Samenwerking is belangrijker dan ooit. En daardoor is er behoefte aan organiserend vermogen. Daar ligt een rol voor de Kennisalliantie, die partijen bij elkaar brengt.

Organiserend vermogen

Directeur Nico van Buren illustreerde dat met het voorbeeld van ondernemer Aad van den Berg, die in Bleiswijk het Improvement Centre opzette: een praktijkcentrum voor het optimaliseren van teeltprocessen. Maar dan wel samen met gelijkgestemde andere ondernemers. “Die zo de schaalsprong van de proefopstelling naar daadwerkelijke producten kleiner maken. De bedoeling is dat honderden ondernemers daar de komende 5 jaar gebruik van kunnen maken. Waarmee we laten zien dat innovatie economische kansen oplevert.” Met de begeleiding van de Kennisalliantie kwam het Improvement Centre in aanmerking voor 4,5 miljoen euro subsidie uit de gebiedsgerichte economische agenda ‘Pieken in de Delta’, met co-financiering door de Provincie Zuid-Holland.

Van Buren ziet voor de glastuinbouw ook mogelijkheden toegevoegde waarde te leveren in de vorm van speciaal gekweekte groenten en fruit die aantoonbaar gezondheidsbevorderend zijn. “We gaan toe naar producten die met een certificaat van de overheid mogen claimen tegen griep te helpen of vrije radicalen in het lichaam te bestrijden. Of naar tomaten waarvan de planten zelf ook gebruikt kunnen worden. Bijvoorbeeld voor biodiesel of misschien zelfs wel cosmetica.”

Om dat soort waardetoevoeging haalbaar te maken moeten allerlei deskundigen en betrokkenen de handen ineenslaan. ‘Dat lukt alleen als je het organiserend vermogen verbetert en er met daadkracht aan werkt.” Aldus Nico van Buren.